Bussen¶
Samenvatting¶
Een bus is een cilindervormig machineonderdeel dat wordt gebruikt om onderdelen met elkaar te verbinden, te centreren, te geleiden of slijtage op te vangen. Hoewel bussen relatief eenvoudige componenten lijken, vervullen ze vaak een belangrijke functie in de betrouwbaarheid en levensduur van een machine.
Binnen menginstallaties van Jongia kunnen bussen onder andere worden toegepast in lagerconstructies, asverbindingen, koppelingen en afdichtingssystemen. Afhankelijk van de toepassing kan een bus dienen als glijlager, afstandhouder, slijtddeel of centreerhuls.
Er bestaan veel verschillende soorten bussen, elk met een eigen functie en materiaalkeuze.
Theorie¶
Wat is een bus?¶
Een bus is een cilindervormig onderdeel met een gat in het midden.
De bus wordt meestal geplaatst tussen twee andere onderdelen.
Afhankelijk van de toepassing kan een bus:
- beweging geleiden;
- slijtage opvangen;
- onderdelen centreren;
- speling verminderen;
- krachten verdelen;
- onderdelen op afstand houden.
Hierdoor wordt voorkomen dat dure machineonderdelen rechtstreeks op elkaar slijten.
Waarom worden bussen gebruikt?¶
In veel machines is het wenselijk dat een goedkoop onderdeel slijt in plaats van een dure as of behuizing.
Een bus fungeert dan als slijtonderdeel (wear part).
Wanneer de bus versleten is, wordt alleen deze vervangen.
Dat is vaak eenvoudiger en goedkoper dan het vervangen van een complete as of lagerhuis.
Verschillende soorten bussen¶
Glijbus¶
Een glijbus ondersteunt een draaiende of schuivende as.
In tegenstelling tot een kogellager rollen er geen kogels of rollen.
De as glijdt rechtstreeks over het oppervlak van de bus.
Voordelen:
- eenvoudige constructie;
- weinig bewegende delen;
- geschikt voor hoge belastingen;
- compact.
Nadelen:
- hogere wrijving;
- afhankelijk van smering of zelfsmerende materialen.
Centreerbus¶
Een centreerbus zorgt ervoor dat twee onderdelen nauwkeurig ten opzichte van elkaar worden gepositioneerd.
Hierdoor ontstaan:
- minder uitlijnfouten;
- minder trillingen;
- eenvoudigere montage.
Afstandsbus¶
Een afstandsbus (spacer) houdt twee onderdelen op een vaste afstand van elkaar.
Deze wordt vaak toegepast bij:
- lagerconstructies;
- koppelingen;
- boutverbindingen;
- montageconstructies.
Conische bus (Taper Bush)¶
Een conische bus wordt gebruikt om een onderdeel stevig op een as te bevestigen.
Door de conische vorm klemt de bus zich vast wanneer de bevestigingsbouten worden aangedraaid.
Voordelen:
- eenvoudige montage;
- eenvoudige demontage;
- goede centrering;
- hoge krachtoverbrenging.
Conische bussen worden veel toegepast bij:
- poelies;
- tandwielen;
- koppelingen;
- kettingwielen.
Slijtbus¶
Een slijtbus is speciaal ontworpen om slijtage op te vangen.
Wanneer de bus versleten raakt, wordt uitsluitend de bus vervangen.
Dit voorkomt beschadiging van:
- de as;
- de behuizing;
- de lagerpassing.
Materialen¶
Bussen worden vervaardigd uit uiteenlopende materialen.
Veel voorkomende materialen zijn:
- brons;
- staal;
- RVS;
- messing;
- PTFE;
- kunststofcomposieten.
De keuze hangt af van:
- belasting;
- snelheid;
- temperatuur;
- smering;
- chemische omgeving.
Zelfsmerende bussen¶
Sommige bussen bevatten vaste smeermiddelen of zijn vervaardigd uit materialen met een zeer lage wrijvingscoëfficiënt.
Voorbeelden zijn:
- PTFE-gebaseerde bussen;
- gesinterd brons met olie;
- kunststof glijlagers.
Hierdoor is weinig of geen extra smering nodig.
Bus versus lager¶
De begrippen worden regelmatig door elkaar gehaald.
| Bus | Lager |
|---|---|
| Eenvoudige glijconstructie | Kan kogels of rollen bevatten |
| Weinig bewegende delen | Complexere constructie |
| Hogere wrijving | Lagere wrijving |
| Vaak geschikt voor zware belasting | Geschikt voor hogere toerentallen |
| Relatief goedkoop | Duurder |
Een glijbus is dus een vorm van lagering, maar niet ieder lager is een bus.
Veelvoorkomende oorzaken van slijtage¶
Een bus kan slijten door:
- onvoldoende smering;
- vervuiling;
- verkeerde uitlijning;
- overbelasting;
- corrosie;
- verkeerde materiaalkeuze.
Regelmatige inspectie voorkomt dat slijtage overslaat naar andere onderdelen.
Praktijk bij Jongia¶
Binnen Jongia worden bussen toegepast op verschillende plaatsen in menginstallaties, afhankelijk van het ontwerp en de belasting. Ze kunnen onderdeel zijn van lagerconstructies, koppelingen, afstandsconstructies of speciale asverbindingen.
Bij engineering wordt zorgvuldig gekeken naar de belasting, het toerental, de procesomgeving en de onderhoudsstrategie. Op basis daarvan wordt bepaald of een glijbus, een conische bus of een ander type bus de meest geschikte oplossing is.
Omdat bussen vaak als slijtonderdeel zijn ontworpen, kunnen zij tijdens onderhoud relatief eenvoudig worden vervangen. Daarmee worden duurdere onderdelen, zoals assen of lagerhuizen, beschermd tegen slijtage.
Veelgemaakte fouten¶
- Alle bussen als hetzelfde onderdeel zien. Er bestaan verschillende typen bussen met ieder een eigen functie.
- Een glijbus verwarren met een kogellager. Beide ondersteunen een as, maar werken volgens een ander principe.
- Onvoldoende aandacht besteden aan smering. Niet iedere bus is zelfsmerend; sommige vereisen regelmatig onderhoud.
- Een versleten bus blijven gebruiken. Dit kan leiden tot slijtage van de as of de behuizing, waardoor de reparatie veel kostbaarder wordt.
- De materiaalkeuze onderschatten. Een bronzen bus, PTFE-bus of RVS-bus heeft ieder zijn eigen toepassingsgebied en prestaties.