Iso Passingen¶

Samenvatting¶

ISO-passingen zijn een internationaal gestandaardiseerd systeem om de maatnauwkeurigheid van assen en gaten vast te leggen. Door gebruik te maken van gestandaardiseerde toleranties weten ontwerpers, werkvoorbereiders en machinisten precies hoeveel speling of klemming er tussen twee onderdelen mag zitten.

Binnen Jongia zijn passingen van groot belang voor onderdelen zoals lagers, assen, bussen, koppelingen, mechanical seals en tandwielkasten. Een verkeerde passing kan leiden tot speling, slijtage, trillingen, lekkages of zelfs het uitvallen van een complete menginstallatie.

Kennis van ISO-passingen helpt om technische tekeningen correct te interpreteren en onderdelen volgens de juiste toleranties te produceren.

Theorie¶

Wat is een passing?¶

Een passing beschrijft hoe twee onderdelen ten opzichte van elkaar passen.

Meestal gaat het om:

een as;
een gat.

Afhankelijk van de gekozen toleranties kan er sprake zijn van:

speling;
een overgangspassing;
een perspassing.

De gewenste passing hangt af van de functie van de verbinding.

Waarom zijn passingen belangrijk?¶

Wanneer twee onderdelen exact dezelfde maat zouden hebben, zouden ze in de praktijk vaak niet goed functioneren.

Door kleine fabricageafwijkingen ontstaat namelijk altijd een verschil in afmetingen.

Met ISO-passingen wordt vastgelegd:

hoeveel afwijking is toegestaan;
hoe strak onderdelen mogen passen;
hoeveel speling acceptabel is.

Hierdoor kunnen onderdelen die op verschillende machines of zelfs in verschillende fabrieken zijn geproduceerd toch probleemloos worden gemonteerd.

Toleranties¶

Geen enkel onderdeel kan volledig maatvast worden geproduceerd.

Daarom krijgt iedere maat een tolerantie.

Voorbeeld:

Nominale maat:

Ø50 mm

Werkelijke maat kan bijvoorbeeld liggen tussen:

49,980 mm;
50,000 mm.

Deze toegestane afwijking wordt vastgelegd in de ISO-passing.

Het ISO-systeem¶

Een passing bestaat uit:

een letter;
een getal.

Bijvoorbeeld:

H7
h6
k6
g6
p6

De letter geeft de positie van het tolerantieveld aan.

Het getal geeft de grootte van de tolerantie aan.

Hoofdletters en kleine letters¶

Binnen het ISO-systeem geldt:

Hoofdletters → gaten
Kleine letters → assen

Voorbeelden:

H7 → gat
h6 → as

Een complete passing bestaat meestal uit een combinatie van beide.

Bijvoorbeeld:

H7/h6

Soorten passingen¶

Spelingpassing (Clearance Fit)¶

De as is altijd kleiner dan het gat.

Hierdoor ontstaat altijd enige speling.

Voordelen:

eenvoudige montage;
gemakkelijk demonteren;
geschikt voor bewegende onderdelen.

Toepassingen:

glijbussen;
geleidingen;
lichte lageringen.

Overgangspassing (Transition Fit)¶

Afhankelijk van de werkelijke maat ontstaat:

een kleine speling;
of een lichte perspassing.

Deze passing wordt toegepast wanneer een onderdeel nauwkeurig moet worden gepositioneerd.

Perspassing (Interference Fit)¶

De as is groter dan het gat.

Montage vereist vaak:

een pers;
verwarmen;
koelen.

Voordelen:

zeer stevige verbinding;
geen speling;
hoge koppeloverdracht.

Toepassingen:

tandwielen;
koppelingen;
lagerringen.

Veelgebruikte passingen¶

In de machinebouw worden vaak combinaties gebruikt zoals:

Passing	Toepassing
H7/h6	Algemene machinebouw
H7/g6	Lichte speling
H7/k6	Overgangspassing
H7/m6	Lichte perspassing
H7/p6	Zware perspassing

De exacte keuze hangt af van de belasting en de functie van de verbinding.

Invloed op lagers¶

Lagerpassingen zijn bijzonder belangrijk.

Een verkeerde passing kan leiden tot:

slippen van de lagering;
overmatige spanning;
verhoogde slijtage;
warmteontwikkeling;
vroegtijdige lageruitval.

Daarom volgen lagerfabrikanten specifieke aanbevelingen voor de juiste passing.

Temperatuur¶

Ook temperatuur beïnvloedt een passing.

Wanneer onderdelen opwarmen:

zetten zij uit;
verandert de passing.

Daarom wordt bij zware machines rekening gehouden met:

bedrijfstemperatuur;
warmteontwikkeling;
materiaalsoort.

Meten van passingen¶

Om te controleren of een passing correct is geproduceerd worden onder andere gebruikt:

schuifmaat;
micrometer;
binnentaster;
driepuntsmeter;
CMM.

Voor nauwkeurige passingen is een gewone schuifmaat vaak onvoldoende.

Praktijk bij Jongia¶

Binnen Jongia worden ISO-passingen toegepast op vrijwel alle draaiende onderdelen van een menginstallatie. Engineers geven de gewenste passing op de technische tekening aan, waarna de productie de onderdelen volgens deze toleranties vervaardigt.

Vooral bij assen, lagerzittingen, mechanical seals, koppelingen en tandwielkasten zijn de juiste passingen essentieel. Een te ruime passing kan trillingen en slijtage veroorzaken, terwijl een te strakke passing montageproblemen of overbelasting van lagers kan opleveren.

Tijdens de kwaliteitscontrole worden kritische passingen nauwkeurig gemeten voordat onderdelen worden vrijgegeven voor assemblage.

Veelgemaakte fouten¶

Denken dat een passing hetzelfde is als een maat. De maat geeft de nominale afmeting aan; de passing bepaalt hoeveel afwijking is toegestaan.
Hoofdletters en kleine letters door elkaar halen. Hoofdletters worden gebruikt voor gaten, kleine letters voor assen.
Een te strakke passing kiezen 'voor de zekerheid'. Een te zware perspassing kan montageproblemen, spanningen en schade veroorzaken.
Temperatuur negeren. Tijdens bedrijf kunnen onderdelen uitzetten, waardoor de passing verandert.
Alleen met een schuifmaat controleren. Voor nauwkeurige ISO-passingen zijn vaak micrometers of gespecialiseerde meetinstrumenten noodzakelijk.