Bus¶
Samenvatting¶
Het woord bus wordt in de werkplaats gebruikt voor een cilindervormig machineonderdeel dat dient als geleiding, lagering, afstandhouder of bevestigingspunt. Een bus lijkt vaak op een korte, dikke buis, maar heeft een veel specifiekere mechanische functie dan een gewone pijp of leiding.
Bussen worden in vrijwel iedere machine toegepast. Ze zorgen ervoor dat onderdelen nauwkeurig ten opzichte van elkaar bewegen, beschermen duurdere onderdelen tegen slijtage of creëren de juiste afstand tussen componenten. Er bestaan veel verschillende soorten bussen, elk met hun eigen functie.
Binnen Jongia worden bussen onder andere toegepast in lagerconstructies, asverbindingen, afdichtingen en montageconstructies van menginstallaties.
Theorie¶
Wat is een bus?¶
Een bus is een cilindervormig onderdeel met een gat in het midden.
Afhankelijk van de toepassing kan een bus dienen als:
- glijlager;
- afstandhouder;
- geleiding;
- passing;
- bescherming tegen slijtage;
- montagehulp.
Hoewel een bus eenvoudig oogt, is de maatvoering vaak zeer nauwkeurig.
Waarom wordt een bus toegepast?¶
Een bus wordt gebruikt om:
- slijtage te beperken;
- onderdelen nauwkeurig te positioneren;
- krachten beter te verdelen;
- onderdelen eenvoudig vervangbaar te maken;
- beweging te geleiden.
Vaak is het goedkoper om een versleten bus te vervangen dan een complete as of behuizing.
Soorten bussen¶
Er bestaan veel verschillende uitvoeringen.
Veel voorkomende typen zijn:
- glijbus;
- lagerbus;
- afstandsbus;
- pasbus;
- conische bus;
- klembus;
- persbus.
Iedere uitvoering heeft een eigen toepassing.
Glijbus¶
Een glijbus ondersteunt een draaiende of schuivende as.
In plaats van rollende kogels ontstaat een glijdende beweging.
Voordelen zijn:
- eenvoudige constructie;
- weinig onderhoud;
- hoge belastbaarheid;
- geschikt voor lage toerentallen.
Glijbussen worden vaak gemaakt van brons, kunststof of composietmaterialen.
Afstandsbus¶
Een afstandsbus houdt twee onderdelen op een vaste afstand van elkaar.
Hierdoor:
- blijven componenten correct gepositioneerd;
- worden boutverbindingen niet vervormd;
- ontstaat een nauwkeurige montage.
Afstandsbussen komen veel voor in machineframes en lagerconstructies.
Pasbus¶
Een pasbus wordt gebruikt om onderdelen nauwkeurig te centreren.
Hierdoor ontstaat een herhaalbare en nauwkeurige montage.
Pasbussen worden vaak toegepast bij:
- lagerhuizen;
- flensverbindingen;
- precisieconstructies.
Klembus¶
Een klembus wordt gebruikt om een as stevig met een naaf te verbinden.
Hierbij ontstaat een sterke verbinding zonder dat een spiebaan nodig is.
Voordelen zijn:
- eenvoudige montage;
- goede centrering;
- hoge overbrengbare krachten.
Materialen¶
Bussen worden gemaakt van verschillende materialen.
Veel gebruikte materialen zijn:
- staal;
- roestvast staal;
- brons;
- messing;
- PTFE;
- kunststof;
- composiet.
De materiaalkeuze hangt af van:
- belasting;
- slijtage;
- smering;
- corrosie;
- temperatuur.
Slijtage¶
Bij veel constructies is juist de bus bedoeld om te slijten.
Daardoor blijven duurdere onderdelen, zoals assen of lagerhuizen, onbeschadigd.
Wanneer de slijtagegrens is bereikt, wordt alleen de bus vervangen.
Dit verlaagt de onderhoudskosten aanzienlijk.
Werkplaatsjargon¶
In de werkplaats wordt het woord "bus" vaak gebruikt zonder verdere toelichting.
Afhankelijk van de situatie kan hiermee worden bedoeld:
- glijbus;
- afstandsbus;
- lagerbus;
- klembus;
- pasbus.
Daarom is het belangrijk altijd te controleren over welk type bus wordt gesproken.
Praktijk bij Jongia¶
Binnen Jongia worden verschillende soorten bussen toegepast in menginstallaties. Zo kunnen glijbussen worden gebruikt voor de ondersteuning van draaiende delen, terwijl afstandsbussen zorgen voor een correcte positionering van componenten tijdens de montage. Ook klembussen worden regelmatig toegepast om impellers of koppelingen stevig op een as te bevestigen.
Tijdens onderhoud worden bussen gecontroleerd op slijtage, beschadigingen en de juiste passing. Omdat bussen vaak als slijtageonderdeel zijn ontworpen, kunnen zij relatief eenvoudig worden vervangen zonder dat de omliggende constructie hoeft te worden vernieuwd. Dit maakt onderhoud sneller en voordeliger.
Veelgemaakte fouten¶
- Een bus verwarren met een gewone buis. Hoewel de namen op elkaar lijken, heeft een bus meestal een mechanische functie en geen transportfunctie.
- Denken dat alle bussen hetzelfde zijn. Er bestaan veel verschillende typen, elk met een eigen toepassing.
- Een versleten bus blijven gebruiken. Overmatige slijtage kan schade veroorzaken aan assen, lagerhuizen en andere kostbare onderdelen.
- De verkeerde passing kiezen. Een bus moet nauwkeurig aansluiten op zowel de as als de behuizing om goed te functioneren.
- Vergeten dat 'bus' werkplaatsjargon is. Wanneer een collega over een 'bus' spreekt, is het verstandig te verduidelijken welk type bus wordt bedoeld voordat een onderdeel wordt besteld of gemonteerd.