Meten¶
Samenvatting¶
Meten is het bepalen van de afmetingen, vorm of positie van een onderdeel en het vergelijken van deze waarden met de eisen op een technische tekening. Meten vormt de basis van kwaliteitscontrole en is onmisbaar om te controleren of onderdelen correct zijn geproduceerd en goed op elkaar passen.
Binnen Jongia wordt tijdens iedere productiefase gemeten. Van een eenvoudige lengtemeting tot het controleren van complexe geometrieën: nauwkeurige metingen zorgen ervoor dat menginstallaties betrouwbaar functioneren en voldoen aan de hoge kwaliteitseisen van de procesindustrie.
Goed meten betekent niet alleen het aflezen van een meetinstrument, maar ook het begrijpen van toleranties, referentievlakken en de functie van een onderdeel.
Theorie¶
Waarom meten?¶
Tijdens de productie ontstaan altijd kleine afwijkingen.
Door te meten wordt gecontroleerd of deze afwijkingen binnen de toegestane toleranties vallen.
Meten voorkomt onder andere:
- montageproblemen;
- overmatige slijtage;
- lekkages;
- trillingen;
- kwaliteitsafwijkingen.
Hierdoor kunnen problemen vroegtijdig worden opgelost.
Wat wordt gemeten?¶
Afhankelijk van het onderdeel kunnen verschillende eigenschappen worden gecontroleerd.
Bijvoorbeeld:
- lengte;
- diameter;
- dikte;
- hoek;
- diepte;
- vlakheid;
- haaksheid;
- rondheid;
- concentriciteit;
- positie van gaten.
Welke metingen nodig zijn, hangt af van de technische tekening.
Nominale maat en werkelijke maat¶
Op een technische tekening staat meestal de nominale maat.
Tijdens de productie ontstaat de werkelijke maat.
Voorbeeld:
Nominale maat:
Ø50,00 mm
Werkelijke maat:
49,99 mm
Zolang deze binnen de voorgeschreven tolerantie valt, is het onderdeel goedgekeurd.
Toleranties¶
Geen productieproces is volledig maatvast.
Daarom worden toleranties toegepast.
Een tolerantie bepaalt hoeveel een maat mag afwijken zonder dat de werking van het onderdeel wordt beïnvloed.
Bij kritische onderdelen, zoals lagerzittingen of mechanical seal-zittingen, zijn de toleranties vaak zeer klein.
Referentievlakken¶
Veel metingen worden uitgevoerd ten opzichte van een referentievlak of referentiepunt.
Hiermee wordt voorkomen dat meetfouten zich opstapelen.
Een correcte referentie is belangrijk voor:
- maatvoering;
- uitlijning;
- passing;
- montage.
Meetmethoden¶
Metingen kunnen op verschillende manieren worden uitgevoerd.
Bijvoorbeeld:
- handmatig meten;
- vergelijkend meten;
- digitaal meten;
- optisch meten;
- 3D-metingen.
De keuze hangt af van de nauwkeurigheid en de complexiteit van het onderdeel.
Meetgereedschap¶
Afhankelijk van de meting worden verschillende instrumenten gebruikt.
Veel voorkomende meetmiddelen zijn:
- schuifmaat;
- micrometer;
- meetklok;
- hoogtemeter;
- binnentaster;
- CMM.
De eigenschappen van deze meetinstrumenten worden uitgebreider behandeld in het hoofdstuk Meetgereedschap.
Meetonzekerheid¶
Geen enkele meting is volledig exact.
De meetwaarde wordt beïnvloed door factoren zoals:
- de nauwkeurigheid van het meetinstrument;
- de ervaring van de gebruiker;
- temperatuur;
- vervuiling;
- meetkracht.
Daarom is het belangrijk om altijd met een geschikt en gekalibreerd meetinstrument te werken.
Temperatuur¶
Materialen zetten uit wanneer zij warmer worden.
Bij zeer nauwkeurige metingen kan dit invloed hebben op het resultaat.
Om die reden worden precisieonderdelen vaak gemeten bij een gestandaardiseerde omgevingstemperatuur van 20 °C, zoals vastgelegd in internationale normen.
Vastleggen van meetresultaten¶
Bij kritische onderdelen worden meetresultaten vaak geregistreerd.
Dit gebeurt bijvoorbeeld in:
- meetrapporten;
- inspectierapporten;
- kwaliteitsregistraties.
Hiermee kan worden aangetoond dat een onderdeel aan de specificaties voldoet en blijft het productieproces traceerbaar.
Praktijk bij Jongia¶
Binnen Jongia maakt meten deel uit van vrijwel iedere productiestap. Operators controleren onderdelen direct na het draaien, frezen of kotteren voordat deze naar de volgende bewerking gaan. Hierdoor worden afwijkingen vroegtijdig ontdekt en hoeven complete onderdelen niet opnieuw te worden geproduceerd.
Bij kritische componenten, zoals assen, lagerhuizen en afdichtingsvlakken, worden nauwkeurige meetmethoden toegepast om te controleren of de voorgeschreven passingen en toleranties zijn gehaald. Indien nodig worden de meetresultaten vastgelegd in inspectierapporten als onderdeel van de kwaliteitsdocumentatie.
Door consequent te meten tijdens het gehele productieproces wordt een hoge betrouwbaarheid van de uiteindelijke menginstallatie bereikt.
Veelgemaakte fouten¶
- Meten verwarren met controleren. Een meting levert een waarde op; pas door deze te vergelijken met de tekening of tolerantie kan worden bepaald of een onderdeel voldoet.
- Een verkeerd meetinstrument gebruiken. Een schuifmaat is niet geschikt voor iedere nauwkeurige passing of tolerantie.
- Referentievlakken negeren. Een meting vanaf een verkeerd referentiepunt kan tot een onjuiste conclusie leiden.
- Temperatuur en vervuiling onderschatten. Zelfs kleine hoeveelheden vuil of temperatuurverschillen kunnen de meetresultaten beïnvloeden.
- Alleen naar de maat kijken. Ook vorm, positie, oppervlaktekwaliteit en de functie van het onderdeel bepalen of het geschikt is voor montage.